Cú xoay về phía Nam: Động lực tăng trưởng mới của Đà Nẵng

Không chỉ thêm đất, mà phải phát triển khác đi

Ông Nguyễn Cửu Loan, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hội Quy hoạch phát triển đô thị Đà Nẵng, cho rằng lợi thế lớn nhất của Đà Nẵng mới không đơn thuần là có thêm đất. Điều quan trọng hơn là thành phố có cơ hội tái cấu trúc mô hình phát triển.

Đà Nẵng không thể tiếp tục phát triển theo mô hình đơn cực, dồn nén vào vùng lõi ven biển như trước. Khi không gian đô thị đã trải dài từ biển lên đồng bằng, trung du và miền núi, thành phố cần xác lập các cực phát triển mới, mỗi cực có chức năng riêng và được kết nối bằng hệ thống hạ tầng chiến lược.

Ông Nguyễn Cửu Loan nhấn mạnh khu vực phía Nam là dư địa chiến lược trong giai đoạn phát triển mới của Đà Nẵng.

Trong cấu trúc đó, khu vực ven biển tiếp tục giữ vai trò trung tâm dịch vụ, du lịch, thương mại quốc tế. Vùng đồng bằng như Hòa Vang, Điện Bàn có thể phát triển theo hướng đô thị sinh thái, công nghiệp nhẹ, dịch vụ hỗ trợ và không gian đệm giữa lõi đô thị với trung du. Các huyện miền núi như Đông Giang, Tây Giang, Nam Giang có thể trở thành những trung tâm vệ tinh xanh, gắn với rừng, văn hóa bản địa, nông nghiệp hữu cơ và du lịch trải nghiệm.

Một hướng đi được ông Loan nhấn mạnh là phát triển đô thị theo mô hình TOD, tức lấy các đầu mối giao thông công cộng và hạ tầng chiến lược làm hạt nhân tổ chức không gian. Nói cách khác, đô thị không chỉ mọc dọc theo mặt đường, mà phải hình thành quanh các điểm kết nối lớn, nơi người dân có thể sinh sống, làm việc, mua sắm, sử dụng dịch vụ mà không phụ thuộc quá nhiều vào xe cá nhân.

Với Đà Nẵng mới, các điểm có thể hình thành mô hình này gồm khu vực ga đường sắt, sân bay Đà Nẵng - Chu Lai, chuỗi cảng Liên Chiểu - Tiên Sa - Chu Lai, các nút giao lớn trên trục cao tốc đô thị phía Nam. Quanh các đầu mối này, thành phố có thể bố trí khu đô thị đa chức năng, trung tâm logistics, thương mại, dịch vụ, thay vì để hạ tầng giao thông chỉ làm nhiệm vụ lưu thông.

Tuy nhiên, cơ hội mở rộng cũng đi kèm nhiều thách thức. Chênh lệch phát triển giữa vùng lõi và các khu vực miền núi còn lớn. Hạ tầng kết nối Đông - Tây chưa đồng bộ. Nhiều khu vực mới sáp nhập cần được rà soát lại quy hoạch phân khu, quy hoạch sử dụng đất và định hướng phát triển. Nếu thiếu cơ chế điều phối đủ mạnh, nguy cơ phát triển manh mún, mạnh nơi nào nơi đó làm, là điều có thể xảy ra.

Trục phía Nam và bài toán nguồn lực

Đồng quan điểm, ông Lê Văn Tuấn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Đà Nẵng, cho biết khu vực phía Nam giữ vai trò đặc biệt trong cấu trúc phát triển mới. Đây không chỉ là hành lang kết nối trung tâm Đà Nẵng với Chu Lai, mà còn là khu vực hội tụ cảng biển, logistics, công nghiệp công nghệ cao, đô thị mới và các không gian dịch vụ quy mô lớn.

Một trong những dự án đáng chú ý là trục cao tốc đô thị đang được nghiên cứu, kết nối từ trung tâm Đà Nẵng về phía Chu Lai. Tuyến đường có tốc độ thiết kế dự kiến 80 km/h, đi qua các trục Lê Văn Hiến, khu FPT, Phạm Như Sương, dọc sông Cổ Cò, qua Thu Bồn rồi nối về Chu Lai. Mặt cắt ngang dự kiến khoảng 138 m, kết hợp đường bộ cao tốc 6 làn và quỹ đất dành cho đường sắt đô thị trong tương lai.

Nếu được triển khai đồng bộ, tuyến này không chỉ giúp rút ngắn thời gian di chuyển. Quan trọng hơn, nó có thể tạo xương sống để kéo dịch vụ, đô thị, logistics và công nghiệp về phía Nam, hình thành chuỗi phát triển mới thay vì kiểu mở đường đến đâu, phân lô bám đường đến đó.

Cùng với đường bộ, Đà Nẵng cũng tính đến mạng giao thông đa phương thức gồm đường sắt cao tốc Bắc - Nam, đường sắt đô thị, cảng biển và giao thông thủy. Tuyến đường sắt cao tốc qua địa bàn Đà Nẵng dự kiến dài khoảng 116 km, có ba ga: một ga phía Bắc gần khu công nghệ cao, một ga tại khu vực nút giao quốc lộ 14B và một ga tại Chu Lai.

Sông Cổ Cò và sông Trường Giang cũng được nhìn nhận là những trục giao thông thủy có ý nghĩa dài hạn. Khi Đà Nẵng và Quảng Nam đã chung một không gian hành chính, việc khơi thông, kết nối và khai thác hiệu quả các tuyến sông này sẽ có điều kiện thuận lợi hơn trước.

Trong khi đó, ông Thái Hoàng Vũ, Trưởng Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND thành phố, cho rằng sau sáp nhập, Đà Nẵng phải rà soát lại toàn bộ nghị quyết, văn bản pháp lý và quy hoạch cũ của hai địa phương để tạo khung phát triển thống nhất. 

Vấn đề không phải là cộng gộp diện tích hay dân số một cách cơ học, mà là sắp xếp lại không gian phát triển, phát huy thế mạnh của từng vùng.

Theo ông Vũ, nếu muốn duy trì mục tiêu tăng trưởng cao, Đà Nẵng buộc phải thay đổi cách huy động nguồn lực. Ngân sách nhà nước chỉ là một phần. Phần còn lại phải đến từ doanh nghiệp, nhà đầu tư tư nhân và các mô hình hợp tác công - tư. 

Muốn vậy, quy hoạch phải minh bạch, thủ tục rõ ràng, môi trường đầu tư thông thoáng và có cơ chế đủ hấp dẫn để dòng vốn đi vào các khu vực phát triển mới. 

Cú xoay về phía Nam, vì vậy, không đơn thuần là mở thêm một tuyến đường hay phát triển thêm vài khu đô thị. Đó là bài toán tổ chức lại không gian, phân bổ lại nguồn lực và hình thành các cực tăng trưởng mới cho Đà Nẵng sau sáp nhập.

Nếu làm tốt, Đà Nẵng có thể bước sang giai đoạn phát triển mới: không chỉ là đô thị đáng sống ven biển, mà còn là trung tâm kết nối biển - rừng - di sản - logistics - công nghệ cao của miền Trung. 

Nhưng để đạt được điều đó, thành phố cần tránh phát triển dàn trải, tránh lặp lại mô hình bám đường, phân lô, và phải xây dựng được các cực đô thị có chức năng rõ ràng, liên kết chặt chẽ trong một không gian phát triển thống nhất.